"72 tuyệt kỹ Thiếu Lâm" là một danh sách các môn luyện công mang tên Thiếu Lâm, được biết rộng rãi chủ yếu qua một cuốn sách in thời Dân Quốc, thường được ghi là năm 1934, và sau đó qua truyện chưởng Kim Dung. Không có tư liệu đời Minh hay sớm hơn nào chép một danh sách 72 môn như vậy. Con số 72 cũng là một con số tượng trưng quen thuộc trong văn hoá Trung Hoa, chứ không phải kết quả đếm.
Nhiều cái tên trong danh sách như Kim chung tráo, Thiết bố sam, Nhất chỉ thiền là những tên gọi có thật trong giới võ thuật, chỉ các lối luyện thân thể chịu đòn hoặc luyện ngón tay. Nhưng những gì người ta kể về chúng, từ đao chém không vào đến một ngón tay xuyên tường, thuộc về truyện. Bài viết này nói về tên gọi, văn bản và phần hư cấu, không hướng dẫn luyện, và có phần cảnh báo chấn thương cho người định tập theo clip trên mạng.
Vì sao lại là con số 72
Trong văn hoá Trung Hoa, 72 là một con số "tròn" mang ý nghĩa nhiều, đủ, trọn vẹn, thường đi cùng 36 và 108. Tôn Ngộ Không có 72 phép biến hoá; truyền thống kể Khổng Tử có 72 học trò giỏi; dân gian nói 72 địa sát, cùng với 36 thiên cang làm nên con số 108 trong "Thủy hử". Con số này xuất phát từ cách chia năm, chia trời đất trong quan niệm cổ, và về sau được dùng để chỉ "rất nhiều, đủ cả".
Vì vậy, khi một danh sách võ nghệ được đặt tên là 72 tuyệt kỹ, ta nên hiểu nó như một cách nói "đủ mọi môn", không phải chứng cứ rằng chùa có đúng 72 môn được phân loại từ xưa. Trên thực tế, các bản danh sách khác nhau về tên và thứ tự, và nhiều tên trùng hoặc gần giống nhau.
Hiểu ý nghĩa tượng trưng của con số giúp tránh câu hỏi sai như "ai biết đủ 72 môn" hay "môn thứ bao nhiêu mạnh nhất". Những câu hỏi ấy hợp với thế giới truyện chưởng, nơi con số được dùng để dựng huyền thoại, hơn là với lịch sử thật của một ngôi chùa.
Cuốn sách thời Dân Quốc: nguồn chính của danh sách
Tác giả và thời điểm. Danh sách phổ biến nhất đến từ cuốn sách thường được gọi là "Thiếu Lâm thất thập nhị nghệ luyện pháp", do Kim Cảnh Chung soạn, in thời Dân Quốc và thường được ghi năm 1934. Ông là người trong giới võ thuật thời ấy, từng có liên hệ với Thiếu Lâm theo lời tự giới thiệu.
Nguồn tác giả tự nêu. Theo lời tựa, nội dung được chép lại từ một bản sách tay của nhà sư Thiếu Lâm. Bản sách tay ấy không được công bố riêng, nên giới nghiên cứu không có cách kiểm chứng độc lập.
Nội dung. Sách liệt kê các môn luyện công, chia thành nhóm luyện cứng và luyện mềm, kèm mô tả cách luyện. Phần lớn là những bài luyện chịu đòn, luyện tay chân, luyện ngón, luyện thăng bằng, tức là những phương pháp rèn thân thể vốn có trong nhiều trường võ thời ấy.
Cách giới nghiên cứu nhìn. Nhiều nhà nghiên cứu coi sách là tư liệu về võ thuật thời Dân Quốc, nơi các lối luyện công từ nhiều nguồn được gom lại dưới một danh xưng nổi tiếng. Việc gắn tên Thiếu Lâm cho cả danh sách được xem là phản ánh danh tiếng của chùa, hơn là bằng chứng nguồn gốc của từng môn.
Một số tên gọi quen thuộc và nghĩa đen
Bảng dưới chỉ giải thích tên gọi và hình ảnh thường gắn với mỗi tên, không mô tả cách luyện. Mỗi tên có thể được hiểu khác nhau giữa các môn phái.
| Tên gọi | Nghĩa đen | Hình ảnh trong truyện | Thực tế |
|---|---|---|---|
| Kim chung tráo | Chuông vàng úp lên người | Toàn thân đao kiếm không vào | Tên chỉ lối luyện thân thể chịu đòn; không có thân thể nào miễn nhiễm với lưỡi sắc |
| Thiết bố sam | Áo vải sắt | Da thịt cứng như sắt | Tương tự trên, thiên về luyện cơ và da chịu va chạm |
| Nhất chỉ thiền | Một ngón tay thiền | Một ngón tay điểm huyệt, xuyên vật cứng | Tên lấy cảm hứng từ một công án Thiền; trong võ chỉ lối luyện ngón |
| Thiết sa chưởng | Bàn tay cát sắt | Một chưởng vỡ đá | Lối luyện tay bằng cách đập vào vật cứng, nguy cơ chấn thương rất cao |
| Thiết đầu công | Công phu đầu sắt | Dùng đầu đập vỡ gạch đá | Nguy cơ chấn thương đầu và cổ; các màn biểu diễn thường có kỹ thuật và vật liệu riêng |
Tên "Nhất chỉ thiền" đáng chú ý vì cho thấy cách võ thuật mượn ngôn ngữ Thiền tông: trong văn học Thiền có câu chuyện một vị thiền sư chỉ giơ một ngón tay để đáp mọi câu hỏi. Từ một hình ảnh của sự giản dị, cái tên đi vào võ thuật và trở thành một "tuyệt kỹ" trong truyện.
Kim Dung và 72 tuyệt kỹ trong trí nhớ người Việt
Với phần lớn người Việt, 72 tuyệt kỹ không đến từ sách Kim Cảnh Chung mà từ truyện chưởng Kim Dung, đặc biệt là "Thiên long bát bộ", nơi các nhân vật tranh nhau vào Tàng Kinh các để học các tuyệt kỹ Thiếu Lâm. Kim Dung dùng danh sách này như một biểu tượng cho kho tàng võ học khổng lồ của chùa, và đẩy nó lên tầm huyền thoại với những đoạn nhân vật học được nhiều tuyệt kỹ cùng lúc.
Truyện của Kim Dung còn cài một ý rất hay mà người đọc nhanh hay bỏ qua: luyện quá nhiều tuyệt kỹ mà không có tu dưỡng Phật pháp đi kèm thì sẽ tổn hại thân thể. Ý ấy được kể qua lời một nhân vật nhà sư trong truyện. Dù là hư cấu, nó gần với một nguyên tắc thực tế: luyện thân thể quá mức, sai cách, không có người hướng dẫn thì hại nhiều hơn lợi.
Phim và truyện tranh về sau tiếp tục làm danh sách này phình ra, gán cho mỗi tên những hiệu ứng ngày càng ngoạn mục. Đến nay, khi tìm "72 tuyệt kỹ Thiếu Lâm" trên mạng, bạn sẽ gặp trộn lẫn ba lớp: tên trong sách thời Dân Quốc, chiêu thức trong truyện, và các clip biểu diễn. Phân biệt ba lớp ấy là bước đầu để đọc chủ đề này một cách tỉnh táo.
Cảnh báo chấn thương khi tập theo clip
Trên mạng có nhiều clip hướng dẫn "luyện thiết sa chưởng tại nhà", "luyện kim chung tráo", đập tay vào cát, đập vật cứng vào người. Nếu bạn hoặc người nhà định thử, hãy cân nhắc những rủi ro thực tế sau:
- Đập tay liên tục vào vật cứng có thể gây gãy xương nhỏ ở bàn tay, tổn thương khớp và gân, để lại di chứng lâu dài nhất là ở người đang tuổi lớn.
- Luyện chịu đòn vào bụng, ngực, đầu có nguy cơ chấn thương nội tạng và chấn thương đầu mà ban đầu có thể không thấy dấu hiệu rõ.
- Các bài ngâm tay vào thuốc tự pha theo hướng dẫn trên mạng có thể gây bỏng, kích ứng da hoặc ngộ độc.
- Luyện ngón tay chịu lực quá mức có thể làm biến dạng khớp ngón vĩnh viễn.
- Trẻ em và thanh thiếu niên bắt chước clip biểu diễn là nhóm dễ bị tổn thương nhất.
Những màn biểu diễn bạn thấy trong clip thường là của người đã tập nhiều năm có thầy hướng dẫn, và cũng có không ít màn có mẹo dàn dựng. Nếu muốn tập võ, hãy chọn nơi có người dạy đủ chuyên môn, và gặp bác sĩ nếu có bệnh nền hay từng chấn thương.
Từ luyện công đến biểu diễn: những màn ngạnh công trên sân khấu
Phần lớn người xem ngày nay biết tới các tên gọi trong 72 tuyệt kỹ qua những màn biểu diễn: người nằm trên giường đinh, dùng đầu đập vỡ gạch, để người khác dùng giáo tì vào cổ, bẻ cong thanh sắt. Những màn này có mặt trong các đoàn biểu diễn võ thuật Trung Hoa từ lâu, và từ cuối thế kỷ XX được các đoàn võ tăng mang đi lưu diễn ở nhiều nước.
Cần nhìn những màn ấy đúng bản chất: chúng là biểu diễn, kết hợp giữa sức chịu đựng được rèn nhiều năm, hiểu biết về cách phân tán lực và cả những chuẩn bị về vật liệu, góc đặt, cách đỡ. Nhiều nguyên lý đằng sau có thể giải thích bằng vật lý phổ thông, như diện tích tiếp xúc lớn của giường đinh làm áp lực lên từng điểm giảm đi. Điều đó không làm người biểu diễn kém tài; chỉ có nghĩa là thứ bạn thấy không phải là "nội công" theo nghĩa thần bí.
Vấn đề nảy sinh khi khán giả, nhất là người trẻ, coi màn biểu diễn là bằng chứng cho khả năng phi thường rồi bắt chước. Người biểu diễn chuyên nghiệp có thầy, có quá trình, có người phụ giúp và vẫn có lúc bị thương. Người xem tự thử ở nhà thì không có gì trong số đó. Nếu con em bạn mê các clip này, bạn có thể ngồi xem chung với con và nói rõ đây là nghề biểu diễn, giống như xiếc, cần huấn luyện riêng.
Đọc tên gọi như một phần của văn hoá
Bỏ qua lớp huyền thoại, 72 tuyệt kỹ vẫn là một đề tài văn hoá đáng tìm hiểu. Các tên gọi cho thấy trí tưởng tượng của người xưa về thân thể: muốn da cứng như chuông, như sắt, muốn ngón tay mạnh như dùi, muốn nhẹ như chim. Chúng phản ánh khát vọng vượt giới hạn cơ thể, điều mà văn hoá nào cũng có dưới những hình thức khác nhau.
Cách gom các lối luyện công khác nhau dưới danh xưng Thiếu Lâm cũng cho thấy sức hút của một cái tên. Thời Dân Quốc, khi sách võ được in bán rộng rãi, gắn chữ Thiếu Lâm vào tên sách là cách dễ nhất để thu hút người đọc. Hiện tượng ấy vẫn tiếp diễn đến hôm nay trong quảng cáo các lớp võ, sản phẩm, khoá học.
Khi bạn gặp một quảng cáo hứa dạy "tuyệt kỹ Thiếu Lâm chân truyền", hãy hỏi người dạy học từ đâu, có văn bản nào, và đặc biệt là hỏi về an toàn. Một người dạy nghiêm túc sẽ nói về rèn luyện từ từ, giới hạn của cơ thể và nguy cơ chấn thương, chứ không hứa sức mạnh phi thường.
Câu hỏi thường gặp
72 tuyệt kỹ Thiếu Lâm có thật không?
Có một danh sách 72 môn luyện công mang tên Thiếu Lâm, phổ biến qua cuốn sách in thời Dân Quốc thường ghi năm 1934. Nhưng không có tư liệu cổ hơn xác nhận chùa có đúng 72 môn, và các khả năng phi thường trong truyện là hư cấu.
Vì sao gọi là 72 mà không phải con số khác?
Trong văn hoá Trung Hoa, 72 là con số tượng trưng cho sự đầy đủ, thường đi cùng 36 và 108, như 72 phép biến hoá của Tôn Ngộ Không. Đặt tên 72 tuyệt kỹ là cách nói "đủ mọi môn", không phải kết quả đếm.
Kim chung tráo có giúp đao chém không vào thật không?
Không. Kim chung tráo là tên lối luyện thân thể chịu va chạm. Luyện lâu có thể giúp cơ và da quen chịu đòn ở mức nhất định, nhưng không có cơ thể con người nào miễn nhiễm với lưỡi sắc hay va chạm mạnh.
Có nên tự luyện thiết sa chưởng theo clip không?
Không nên. Đập tay liên tục vào vật cứng dễ gây gãy xương nhỏ, tổn thương khớp và gân, nhất là với người trẻ đang tuổi lớn. Nếu muốn tập võ, bạn nên tìm nơi có thầy đủ chuyên môn và hỏi bác sĩ khi có bệnh nền.
72 tuyệt kỹ trong truyện Kim Dung có giống sách thật không?
Kim Dung mượn ý tưởng và một số tên gọi có thật, rồi sáng tác thêm chiêu thức, hiệu quả và câu chuyện xung quanh. Phần chiêu thức và sức mạnh trong truyện là văn chương, không mô tả một hệ thống võ nghệ có thật.
Nhất chỉ thiền có liên quan gì đến Thiền tông không?
Tên gọi lấy cảm hứng từ văn học Thiền, nơi có câu chuyện một vị thiền sư chỉ giơ một ngón tay để đáp mọi câu hỏi. Trong võ thuật, cái tên được dùng cho lối luyện ngón tay, ý nghĩa đã khác hẳn hình ảnh gốc.