Xem phim Thiếu Lâm cùng con có thể là dịp tốt để nói chuyện về lịch sử, lòng kiên trì và sự tôn trọng, với điều kiện cha mẹ ngồi cùng, chọn phim hợp tuổi và nói rõ những cảnh nào là kỹ xảo, những pha nào tuyệt đối không bắt chước. Trẻ nhỏ chưa tách bạch được hư cấu với thật, lại thích làm theo nhân vật mình mến, nên một buổi xem phim không có người lớn đi kèm rất dễ kết thúc bằng một cú ngã.
Bài này gợi ý cách chọn phim, những câu hỏi nên trò chuyện với con, danh sách các pha nguy hiểm thường gặp trong phim Thiếu Lâm, và cách biến sự hứng thú của con thành những hoạt động có ích. Bài không chấm điểm hay so sánh trẻ, cũng không thay lời khuyên của chuyên gia tâm lý hay bác sĩ khi con có vấn đề cụ thể.
Vì sao phim Thiếu Lâm cuốn hút trẻ em
Phim Thiếu Lâm có những thứ trẻ em rất thích: một nhân vật trẻ tuổi yếu ớt lúc đầu, qua khổ luyện trở nên mạnh mẽ; những bài tập kỳ lạ; tình bạn giữa các sư huynh đệ; và những trận đấu mà người tốt thắng người xấu. Cấu trúc "rèn luyện rồi vượt qua thử thách" gần với những câu chuyện cổ tích mà trẻ đã quen.
Bên cạnh đó, các phim thường có diễn viên là vận động viên võ thuật thật, động tác nhanh và đẹp, khiến trẻ có cảm giác mình cũng làm được. Đây vừa là điểm tích cực, vì nó khơi gợi hứng thú vận động, vừa là điểm cần lưu ý, vì trẻ không thấy được nhiều năm tập luyện và đội ngũ đảm bảo an toàn đằng sau mỗi cảnh quay.
Thêm một điểm nữa là khung cảnh. Núi non, chùa cổ, rừng thông, sân đá trên phim mở ra một thế giới rất khác với căn hộ hay con hẻm quen thuộc của trẻ. Nhiều đứa trẻ thích phim Thiếu Lâm không hẳn vì võ, mà vì cảm giác phiêu lưu đến một nơi xa lạ. Đó là cánh cửa tốt để cha mẹ nói chuyện về địa lý, lịch sử và văn hoá các nước láng giềng.
Hiểu được sức hút ấy, cha mẹ không cần cấm đoán mà có thể dẫn dắt. Phần lớn trẻ thích phim vì muốn mình mạnh mẽ, dũng cảm và được yêu quý. Những mong muốn ấy hoàn toàn chính đáng; việc của người lớn là chỉ cho con những con đường an toàn để đi tới đó.
Chọn phim theo lứa tuổi: vài gợi ý tham khảo
Các phim Thiếu Lâm phần lớn ra đời trước khi có hệ thống phân loại độ tuổi như ngày nay, và mỗi nước, mỗi nền tảng phát hành phân loại khác nhau. Bảng dưới chỉ là gợi ý của bài dựa trên nội dung chung; cha mẹ nên xem trước hoặc tham khảo phân loại của nơi phát hành.
| Kiểu phim | Ví dụ | Nội dung cần lưu ý | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Phim hài, phiêu lưu nhẹ | Thiếu Lâm tiểu tử (1984), Phương Thế Ngọc (1993) | Đánh nhau mang tính hài, ít máu | Có thể xem cùng trẻ tiểu học, có người lớn giải thích |
| Phim rèn luyện, thầy trò | Thiếu Lâm tam thập lục phòng (1978) | Cảnh tập luyện khắc nghiệt, vài cảnh bạo lực | Phù hợp hơn với trẻ lớn, cần nói rõ về cảnh nguy hiểm |
| Phim báo thù, bi tráng | Các phim Thiếu Lâm của Trương Triệt (1974–1976) | Nhiều cảnh máu, nhân vật chết | Nên để khi con đã lớn |
| Phim lịch sử có chiến trận | Thiếu Lâm Tự (1982), Tân Thiếu Lâm Tự (2011) | Cảnh chiến tranh, mất mát gia đình | Xem cùng con lớn, trò chuyện về bối cảnh |
| Phim chế giễu, hài hước | Thiếu Lâm túc cầu (2001) | Kỹ xảo phóng đại, hài kiểu người lớn | Hợp với trẻ lớn hiểu được tính châm biếm |
Mỗi đứa trẻ một khác. Có trẻ nhạy cảm với cảnh mất mát, có trẻ dễ bắt chước động tác. Cha mẹ hiểu con mình nhất; bảng chỉ để gợi ý, không phải quy tắc.
Những pha không được bắt chước
Trước khi xem, hoặc ngay khi cảnh đó xuất hiện, hãy nói rõ với con rằng những động tác dưới đây được thực hiện bởi người đã tập nhiều năm, có dây cáp, đệm, đạo cụ và người bảo hộ, và con tuyệt đối không thử ở nhà hay ở trường:
- Dùng đầu húc vào bao cát, tường, gạch, đồ vật cứng.
- Đứng hoặc nhảy trên vai, lưng người khác, trên lan can, mép giường tầng.
- Nhảy từ chỗ cao xuống, lộn nhào trên nền cứng không có đệm.
- Quay gậy, chổi, ống tre gần mặt mình hoặc gần người khác.
- Đá, đấm vào bụng, ngực, đầu bạn bè, kể cả khi đùa.
- Treo người bằng tay hoặc chân trên xà, cành cây, khung cửa.
- Mang dao kéo, vật nhọn để "tập binh khí" như trên phim.
- Thử nhịn thở, đè cổ, khoá tay bạn bè theo cảnh trên phim.
Nếu con đã lỡ thử và bị va đập ở đầu, cổ, hoặc có dấu hiệu bất thường như đau đầu, nôn, buồn ngủ bất thường, hãy đưa con đến cơ sở y tế ngay, đừng chờ xem.
Trò chuyện với con về hư cấu và sự thật
Sau khi xem, một cuộc trò chuyện ngắn giúp trẻ hiểu phim hơn và nhớ lâu những điều an toàn. Bạn có thể đi theo các bước sau, điều chỉnh theo tuổi của con:
- Hỏi con thích nhân vật nào và vì sao. Lắng nghe trước, đừng vội sửa.
- Hỏi con nghĩ người thật có bay được, có đánh tay không vỡ đá được như vậy không. Giải thích về dây cáp, đạo cụ, quay chậm, dựng phim.
- Kể ngắn rằng chùa Thiếu Lâm là có thật, ở Trung Quốc, là nơi các nhà sư tu hành; còn nhiều câu chuyện trên phim là do người viết kịch bản tưởng tượng ra.
- Nói về điều nhân vật làm tốt: chăm chỉ, kiên nhẫn, giúp người yếu. Hỏi con có thể làm điều gì giống vậy trong đời mình.
- Nhắc lại một hai pha nguy hiểm vừa xem và cùng con hứa không làm theo.
- Nếu con muốn biết thêm, cùng con tìm sách, tranh ảnh về ngôi chùa, về núi Tung Sơn.
Cuộc trò chuyện không cần dài. Với trẻ nhỏ, năm phút sau phim là đủ; với trẻ lớn, có thể mở rộng sang lịch sử và văn hoá.
Vài thói quen giúp buổi xem phim an toàn hơn
Ngoài việc chọn phim và trò chuyện, một số thói quen nhỏ khi xem phim cùng con giúp giảm rủi ro và giữ buổi xem vui vẻ:
- Xem ở phòng chung, có người lớn ngồi cạnh, thay vì để con xem một mình trên điện thoại trong phòng riêng.
- Dọn khoảng trống quanh chỗ ngồi, cất đồ vật sắc nhọn, gậy gộc; trẻ hay đứng dậy múa theo ngay giữa phim.
- Tạm dừng ở những cảnh nguy hiểm để nói ngắn với con rằng đó là kỹ xảo, rồi xem tiếp.
- Chia phim dài thành hai buổi với trẻ nhỏ; không xem phim nhiều cảnh đánh nhau ngay trước giờ ngủ.
- Tắt chế độ tự động phát tiếp trên các nền tảng video, để con không trôi sang những clip biểu diễn nguy hiểm.
- Sau phim, cho con ra ngoài vận động tự do, chạy nhảy, đạp xe, để năng lượng có chỗ thoát.
- Thống nhất giữa bố, mẹ, ông bà về những pha không được bắt chước, để con nhận cùng một thông điệp.
Những thói quen này không chỉ áp dụng cho phim Thiếu Lâm mà cho mọi phim hành động. Chúng tốn ít công sức nhưng giúp cha mẹ yên tâm hơn nhiều.
Bạo lực, báo thù và lòng từ bi trong phim Thiếu Lâm
Nhiều phim Thiếu Lâm lấy báo thù làm động lực của nhân vật chính: cha mẹ bị hại, chùa bị đốt, người hùng khổ luyện để trả thù. Trẻ em xem dễ rút ra bài học đơn giản rằng ai làm hại mình thì phải đánh lại. Cha mẹ có thể dùng chính bộ phim để nói về điều ngược lại.
Điều thú vị là chính những phim hay nhất lại đặt câu hỏi về báo thù. Trong "Thiếu Lâm Tự" (1982), nhân vật chính luôn bị giằng xé giữa lòng hận và lời dạy về từ bi của nhà chùa. "Thiếu Lâm tam thập lục phòng" kết thúc bằng ý muốn mở lớp dạy cho người dân, không phải bằng trận chém giết. Cha mẹ có thể chỉ ra những khoảnh khắc ấy và hỏi con: nhân vật học võ để làm gì, có cách nào khác ngoài đánh nhau không.
Với trẻ lớn, bạn kể thêm rằng trong Phật giáo, lòng từ bi và việc không gây hại là những giá trị quan trọng, còn võ trong phim là chất liệu kịch tính. Nếu con hỏi sâu về đạo Phật, hãy trả lời ở mức hiểu biết của mình và đưa con đến chùa để hỏi các thầy, các sư cô; đó là cách tôn trọng cả con lẫn những người tu hành.
Biến hứng thú thành điều có ích
Sự hào hứng của con sau một bộ phim là một nguồn năng lượng quý. Thay vì để con lao vào bắt chước động tác, bạn có thể gợi ý những hướng khác: vẽ lại cảnh chùa trên núi, làm mô hình ngôi chùa bằng giấy bìa, tìm hiểu về núi Tung Sơn trên quả địa cầu, đọc truyện tranh lịch sử phù hợp lứa tuổi. Những hoạt động ấy giữ được niềm vui mà không có rủi ro.
Nếu con thật sự muốn tập võ, đó là một mong muốn đáng trân trọng. Hãy tìm hiểu kỹ một lớp có người hướng dẫn được đào tạo, có quy định an toàn, phù hợp lứa tuổi, và có thể cho con học thử trước. Việc chọn lớp, chọn môn là chuyện riêng của từng gia đình; điều quan trọng là con được tập trong môi trường có người lớn trông chừng chứ không tự tập theo phim.
Cuối cùng, nên để ý cảm xúc của con sau phim. Có trẻ sợ hãi sau những cảnh mất mát, có trẻ trở nên hiếu động hơn. Một cái ôm, vài câu hỏi han, và thời gian để con chơi tự do ngoài trời thường giúp trẻ cân bằng lại. Nếu con có biểu hiện lo âu kéo dài, hãy trao đổi với giáo viên hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì xem được phim Thiếu Lâm?
Không có câu trả lời chung vì mỗi phim có mức bạo lực khác nhau và mỗi trẻ có mức nhạy cảm khác nhau. Phim hài, phiêu lưu nhẹ có thể xem cùng trẻ tiểu học khi có người lớn giải thích; phim báo thù nhiều máu nên để khi con đã lớn. Nên tham khảo phân loại của nơi phát hành.
Con cứ đòi tập theo động tác trong phim thì làm sao?
Hãy giải thích rằng diễn viên đã tập nhiều năm, có dây cáp, đệm và người bảo hộ. Chỉ cho con những pha tuyệt đối không thử, và gợi ý hoạt động vận động an toàn khác. Nếu con thật sự muốn học võ, hãy tìm lớp có người hướng dẫn và quy định an toàn rõ ràng.
Con hỏi chùa Thiếu Lâm có thật không thì trả lời thế nào?
Bạn giải thích ngắn gọn rằng chùa Thiếu Lâm là có thật, nằm ở núi Tung Sơn, Trung Quốc, đã có hơn mười lăm thế kỷ, là nơi các nhà sư tu hành. Còn nhiều chuyện trên phim như bay trên mái nhà hay người gỗ biết đánh là do người làm phim tưởng tượng ra.
Phim võ thuật có làm trẻ hung hăng hơn không?
Mỗi trẻ phản ứng khác nhau. Điều giúp giảm rủi ro là cha mẹ ngồi xem cùng, chọn phim hợp tuổi, trò chuyện sau phim về cách giải quyết mâu thuẫn không dùng bạo lực. Nếu thấy con hung hăng kéo dài, nên trao đổi với giáo viên hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Có nên cho trẻ xem phim Thiếu Lâm một mình trên điện thoại không?
Với trẻ nhỏ, không nên. Xem một mình, trẻ không có ai giải thích cảnh nào là kỹ xảo và dễ bắt chước ngay sau đó. Ngoài ra, các nền tảng video thường tự gợi ý những clip biểu diễn nguy hiểm hơn phim. Tốt nhất là xem cùng nhau trên màn hình lớn ở phòng chung.
Con bị ngã khi bắt chước phim thì cần làm gì?
Nếu con va đập ở đầu, cổ hoặc lưng, hoặc có dấu hiệu như đau đầu, nôn, lừ đừ, buồn ngủ bất thường, tê yếu tay chân, hãy đưa con đến cơ sở y tế ngay. Không tự xoa bóp vùng cổ, lưng và không chờ xem diễn biến.