Tiểu Hồng quyền và Đại Hồng quyền là hai bài quyền tiêu biểu của võ Thiếu Lâm vùng Tung Sơn, trong đó Tiểu Hồng quyền thường được các trường võ quanh chùa coi là bài nhập môn. Chữ "Hồng" ở đây viết là 洪, nghĩa gốc là nước lớn, rộng lớn; vì sao bài quyền mang tên này thì có nhiều cách giải thích và chưa cách nào được chứng minh.
Người Việt hay nhầm Hồng quyền Thiếu Lâm với Hồng gia quyền của Quảng Đông, vốn gắn với truyền thuyết Hồng Hy Quan. Hai bên tình cờ dùng cùng một chữ Hồng nhưng thuộc hai vùng, hai hệ khác nhau. Bài viết kể về tên gọi, gốc tích và vị trí của hai bài quyền này trong hệ thống võ Thiếu Lâm, ở góc lịch sử – văn hoá; bài không mô tả động tác và không dùng để tự học.
Bài quyền nhập môn nghĩa là gì
Trong võ Trung Hoa, "bài quyền" (sáo lộ) là một chuỗi động tác được sắp xếp cố định, người học tập đi tập lại để ghi nhớ kỹ thuật, rèn thể lực và cảm giác về nhịp. Mỗi hệ võ thường có một vài bài đầu tiên dạy cho người mới, gọi là bài nhập môn hay bài căn bản. Những bài này không nhất thiết đơn giản, nhưng chứa đựng các thế tấn, đường di chuyển và nguyên tắc mà các bài sau sẽ phát triển thêm.
Theo giới thiệu của nhiều trường võ ở vùng Đăng Phong và sách phổ thông về võ Thiếu Lâm Tung Sơn, Tiểu Hồng quyền thường đứng ở vị trí ấy. Người học được dạy bài này sớm, và thầy thường dùng nó để đánh giá nền tảng của học trò. Đại Hồng quyền được dạy sau, dài hơn và đòi hỏi hơn.
Vai trò "bài nhập môn" giải thích vì sao Tiểu Hồng quyền xuất hiện nhiều trong các buổi biểu diễn và trong phim tài liệu về Thiếu Lâm. Nó là hình ảnh đầu tiên mà người ngoài tiếp xúc khi tìm hiểu võ ở đây. Tuy vậy, cách xếp thứ tự bài và tên gọi có thể khác nhau giữa các trường, và không có một "giáo trình chuẩn" duy nhất được mọi nơi tuân theo.
Chữ "Hồng" và những cách giải thích tên gọi
Theo nghĩa chữ. Chữ 洪 nghĩa là nước lớn, rộng lớn. Một cách giải thích cho rằng tên bài gợi tính chất mạnh mẽ, liền mạch như dòng nước lớn. Cách hiểu này dễ chấp nhận nhưng mang tính suy diễn từ mặt chữ.
Theo tên người. Có truyền thuyết cho rằng bài quyền do một người họ Hồng sáng tạo hoặc truyền lại. Không có tư liệu cụ thể xác nhận nhân vật này, nên giới nghiên cứu coi đây là truyền thuyết thường gặp của việc đặt tên bài quyền theo người sáng lập.
Theo thời đại. Một vài ý kiến liên hệ chữ Hồng với niên hiệu Hồng Vũ của Minh Thái Tổ hay với không khí đời Minh. Đây là giả thuyết chưa có bằng chứng thuyết phục và bạn nên coi là một ý kiến trong nhiều ý kiến.
Theo lối nói dân gian. Nhiều người trong giới võ đơn giản coi "Hồng quyền" là một tên gọi cổ, có từ trước khi ai đó nghĩ tới việc giải thích nó. Thái độ này thận trọng và có lẽ gần với thực tế nhất khi tư liệu không đủ.
Điều chắc chắn. Tên Tiểu Hồng quyền và Đại Hồng quyền gắn với võ Thiếu Lâm vùng Tung Sơn đã được ghi nhận trong các tài liệu về võ thuật Hà Nam từ thời cận đại. Những gì trước đó vẫn còn để ngỏ.
Hồng quyền Thiếu Lâm và Hồng gia quyền Quảng Đông khác nhau thế nào
Vì cùng mang chữ Hồng và cùng gắn với cái tên Thiếu Lâm, hai hệ hay bị coi là một. Bảng dưới tách chúng ở mức tổng quát, theo hiểu biết phổ thông của giới võ thuật.
| Tiêu chí | Tiểu – Đại Hồng quyền (Tung Sơn) | Hồng gia quyền (Quảng Đông) |
|---|---|---|
| Vùng gắn bó | Hà Nam, quanh chùa Thiếu Lâm | Quảng Đông, lan ra Hồng Kông và cộng đồng người Hoa |
| Loại tên gọi | Tên bài quyền trong một hệ | Tên một môn phái với nhiều bài |
| Truyền thuyết gốc | Không gắn với nhân vật nổi tiếng nào | Gắn với Hồng Hy Quan và câu chuyện Nam Thiếu Lâm |
| Phong cách thường được mô tả | Thuộc nhóm võ phương bắc, di chuyển rộng | Thuộc Nam quyền, tấn thấp và vững |
| Mối liên hệ | Chưa có bằng chứng về một gốc chung | Chưa có bằng chứng về một gốc chung |
Môn Hồng gia và các môn phái Nam Thiếu Lâm có chuyên mục riêng trên trang. Ở đây chỉ cần nhớ: thấy chữ Hồng không có nghĩa là cùng một nhà; hai cái tên có thể tình cờ trùng nhau, hoặc cùng mượn một chữ đẹp.
Các bài quyền khác thường được kể cùng hệ Thiếu Lâm Tung Sơn
Ngoài Tiểu Hồng và Đại Hồng, sách phổ thông và giới thiệu của các trường võ quanh chùa thường liệt kê những tên bài sau. Danh sách không đầy đủ và thứ tự không mang ý xếp hạng:
- La Hán quyền: tên chung cho nhiều bài gắn với hình tượng các vị La Hán; có bài riêng trong chuyên mục này.
- Pháo quyền: tên gọi gợi lối ra đòn dứt khoát; có ở nhiều hệ võ phương bắc, không chỉ Thiếu Lâm.
- Thông bối quyền (Thông tý quyền): tên gọi gợi việc dùng sức từ lưng qua cánh tay; cũng là tên một môn phái riêng ở phương bắc.
- Triều dương quyền: nghĩa là "hướng về mặt trời mọc", tên đẹp thường được nhắc trong danh sách bài cơ bản.
- Mai hoa quyền: tên mượn hình hoa mai, cũng là tên của một môn phái dân gian lớn ở phương bắc.
- Tâm ý bả: thường được giới thiệu là lối luyện đặc trưng của Thiếu Lâm Tung Sơn, khác với Tâm ý quyền của các nơi khác.
Nhiều tên trong danh sách cũng có ở các môn phái khác ngoài Thiếu Lâm, cho thấy sự trao đổi qua lại giữa chùa và võ dân gian vùng Trung Nguyên. Đó là một lý do giới nghiên cứu thận trọng khi nói bài nào "gốc Thiếu Lâm" và bài nào được đưa vào chùa từ bên ngoài.
Các bài quyền được ghi chép và chỉnh lý khi nào
Như các bài khác trong chuyên mục đã kể, tư liệu đời Minh chủ yếu nói về côn Thiếu Lâm; quyền pháp lúc ấy mới bắt đầu được nhắc. Phần lớn tên bài quyền ta biết hôm nay chỉ xuất hiện rõ trong tư liệu đời Thanh và đặc biệt là thời cận đại. Điều này không có nghĩa các bài ấy mới được sáng tạo; nhiều khả năng chúng được truyền miệng và luyện tập trước khi có người ghi lại.
Thế kỷ XX là giai đoạn các bài quyền Thiếu Lâm được ghi chép, chụp ảnh, quay phim và chỉnh lý nhiều nhất. Sau trận hoả hoạn năm 1928 thiêu nhiều sách vở trong chùa, việc ghi lại những gì còn được nhà sư và người tục gia trong vùng lưu giữ trở nên cấp thiết. Cuối thế kỷ XX, cùng với làn sóng quan tâm đến Thiếu Lâm sau phim ảnh, các trường võ quanh chùa phát triển mạnh và nhiều bài được chuẩn hoá để giảng dạy.
Vì vậy, Tiểu Hồng quyền mà bạn xem trong một clip hôm nay là kết quả của một quá trình dài, có thể khác ở chi tiết so với bài cùng tên được tập cách đây một trăm năm. Các thầy ở những dòng khác nhau đôi khi dạy những phiên bản khác nhau, và điều đó là bình thường trong mọi truyền thống võ thuật truyền miệng.
Hồng quyền trong đời sống quanh chùa: từ tục gia đến trường võ
Võ Thiếu Lâm không chỉ sống trong chùa. Qua đời Thanh và thời cận đại, nhiều gia đình ở các làng quanh Đăng Phong học võ từ nhà sư rồi truyền trong họ, gọi là tục gia, tức người tại gia theo học. Các bài như Tiểu Hồng, Đại Hồng quyền được giữ gìn một phần nhờ những dòng tục gia này, nhất là trong những giai đoạn chùa gặp khó khăn và tăng chúng thưa thớt.
Sự tồn tại song song của võ trong chùa và võ tục gia giải thích vì sao cùng một bài có thể có vài phiên bản. Một dòng tục gia giữ cách tập của ông cha, một trường võ hiện đại chuẩn hoá theo giáo trình riêng, còn các nhà sư biểu diễn lại có yêu cầu sân khấu. Không phiên bản nào nhất thiết "sai"; chúng là những nhánh khác nhau của cùng một dòng chảy.
Cuối thế kỷ XX, quanh chùa mọc lên nhiều trường võ nhận học sinh từ khắp nơi, và hình ảnh hàng nghìn học sinh tập quyền trên sân rộng trở thành một biểu tượng quen thuộc trong phim tài liệu. Tiểu Hồng quyền, với vai trò bài nhập môn, thường là bài mà những học sinh ấy học đầu tiên. Chuyện các trường võ này hoạt động ra sao, có nhiều ý kiến khác nhau; bài viết không đi vào đánh giá.
Hồng quyền và người tập võ ở Việt Nam
Ở Việt Nam, một số võ phái gốc Hoa và một số người học võ Thiếu Lâm có tập bài mang tên Tiểu Hồng quyền hoặc tên gần giống. Do con đường truyền vào Việt Nam khác nhau, qua cộng đồng người Hoa, qua sách báo, qua người đi học ở nước ngoài, nội dung các bài cùng tên có thể không giống nhau. Bài viết không xếp bài nào "chính tông" hơn.
Nếu bạn đang tập một bài mang tên Hồng quyền và muốn biết gốc tích, cách đáng tin nhất là hỏi thầy về dòng truyền: thầy học từ ai, người đó học ở đâu, có giấy tờ, ảnh, sách nào của các đời trước. Từ đó bạn có thể đối chiếu với tư liệu về võ Thiếu Lâm Tung Sơn hoặc với các hệ phái ở Quảng Đông, Phúc Kiến.
Cũng nên tránh hai thái cực: một là cho rằng mọi bài mang tên Thiếu Lâm đều từ chùa ở Tung Sơn mà ra, hai là coi mọi tuyên bố gốc tích đều là bịa đặt. Phần lớn sự thật nằm ở giữa, và việc tìm hiểu gốc tích là một hành trình thú vị, không phải cuộc tranh cãi ai đúng ai sai. Muốn học bài quyền, hãy học với thầy trực tiếp; bài viết và video chỉ giúp bạn hiểu bối cảnh.
Câu hỏi thường gặp
Tiểu Hồng quyền có phải bài quyền đầu tiên của võ Thiếu Lâm không?
Theo giới thiệu của nhiều trường võ quanh chùa và sách phổ thông, Tiểu Hồng quyền thường được dạy cho người mới như bài nhập môn. Tuy vậy, thứ tự dạy bài có thể khác nhau giữa các trường và các dòng truyền, không có một giáo trình duy nhất.
Hồng quyền Thiếu Lâm và Hồng gia quyền có phải là một không?
Không. Tiểu và Đại Hồng quyền là bài quyền của võ Thiếu Lâm vùng Tung Sơn, còn Hồng gia quyền là môn phái Nam quyền Quảng Đông gắn với truyền thuyết Hồng Hy Quan. Hai bên cùng dùng chữ Hồng nhưng chưa có bằng chứng về một gốc chung.
Chữ Hồng trong tên bài quyền nghĩa là gì?
Chữ Hồng viết là 洪, nghĩa gốc là nước lớn, rộng lớn. Về lý do bài quyền mang tên này có nhiều cách giải thích, từ ý nghĩa mặt chữ đến truyền thuyết về người họ Hồng, nhưng chưa cách nào được chứng minh bằng tư liệu.
Các bài quyền Thiếu Lâm có từ thời Đạt Ma không?
Không có bằng chứng cho điều đó. Tư liệu đời Minh chủ yếu nói về côn pháp, còn tên các bài quyền như Tiểu Hồng, Đại Hồng chỉ được ghi chép rõ từ đời Thanh và thời cận đại, dù có thể đã được truyền miệng trước đó.
Có thể tự học Tiểu Hồng quyền qua video không?
Video giúp bạn hình dung bài quyền nhưng không thay được thầy. Người mới tự tập dễ sai tấn, sai lực, gây đau khớp gối, lưng và cổ chân. Nếu muốn học, bạn nên tìm thầy có chuyên môn và tập với cường độ phù hợp sức khoẻ.
Vì sao cùng tên bài quyền mà mỗi nơi tập khác nhau?
Vì võ thuật truyền thống chủ yếu được truyền miệng qua nhiều đời thầy trò, mỗi dòng có thể điều chỉnh chi tiết. Thêm vào đó, nhiều bài được chỉnh lý trong thế kỷ XX theo những cách khác nhau, nên khác biệt là chuyện bình thường.